Steve Cinderby ชี้ให้เห็นข้อสังเกตจากสวน 15 นาที ที่ปรับปรุงพัฒนาใหม่ ซึ่งแสดงให้เห็นว่าการออกแบบและทำเลที่ตั้งเป็นสิ่งกำหนดว่าผู้ใดจะเข้าใช้พื้นที่เหล่านั้นอย่างไร และเหตุใดเรื่องนี้จึงมีความสำคัญต่อสุขภาวะของประชาชนและความยืดหยุ่นของชุมชน
หลังจากที่เมืองต่าง ๆ ทั่วโลกประสบปัญหาการละเลยโครงสร้างพื้นฐานสีเขียว ทำให้เกิดการลงทุนที่ไม่เพียงพอในพื้นที่สาธารณะสีเขียว ก่อให้เกิดความล่าช้าในการออกแบบวางแผนเมืองเพื่อตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและการยกระดับสุขภาวะคนเมือง อีกทั้ง การระบาดของโควิด-19 เผยให้เห็นถึงความเหลื่อมล้ำทางพื้นที่อย่างรุนแรง ทำให้เมืองต่าง ๆ ต้องเร่งทดแทนเวลาที่สูญเสียไป โดย เมืองต่าง ๆ ได้ นำแบบจำลอง ‘เมือง 15 นาที’ (15 minute city model) มาใช้ โดยการลงทุนในพื้นฐานสีเขียวเล็ก แต่กระจายอยู่ทั่วเมืองและสามารถเข้าถึงได้โดยทุก ๆ คน นั้น สามารถตอบโจทย์ความยั่งยืนหลายประการ หรือ นำแนวทางบูรณานโยบายด้านสุขภาพในทุกภาคส่วนมาใช้ อย่างไรก็ตาม เมื่อการดำเนินการเหล่านี้ดำเนินไปอย่างรวดเร็ว ก็มีคำถามหนึ่งก็ผุดขึ้นมา: พื้นที่สีเขียวสาธารณะเหล่านี้ถูกใช้งานจริงอย่างไร พื้นที่เหล่านี้สามารถสร้างประโยชน์ด้านสุขภาวะและความเป็นอยู่ที่ดีได้อย่างเป็นรูปธรรมจริง และ ทั่วถึงหรือไม่
Opened in 2021, Chong Nonsi Canal Park transforms a busy Bangkok road median along Khlong Chong Nonsi into an accessible green space with trees, walkways and water features, bringing nature back into the heart of the city.
ปัจจัยทางสังคมที่กำหนดสุขภาพ (SDH) คืออะไร?
ปัจจัยทางสังคมที่กำหนดสุขภาพเป็นเงื่อนไขกว้าง ๆ ที่ส่งผลต่อความเป็นอยู่ที่ดีของผู้คน เช่น การเข้าถึงพื้นที่สีเขียวที่อยู่อาศัย การศึกษา การจ้างงาน และการสนับสนุนทางสังคม ใน สวน 15 นาที ของกรุงเทพฯ ผลลัพธ์ของ SDH ถูกกำหนดโดยประสิทธิภาพของพื้นที่เหล่านี้ที่จะสนับสนุนกิจกรรมทางกาย ปฏิสัมพันธ์ทางสังคม และความรู้สึกปลอดภัยได้ หากเมื่อได้รับการออกแบบอย่างพิถีพิถัน ก็จะสามารถเสริมสร้างความสัมพันธ์ในชุมชน เสริมสร้างสุขภาพกายและสุขภาพจิต และ สร้างความยืดหยุ่นที่ชุมชนต้องการเพื่อเจริญเติบโตได้
ในมหานครอย่างกรุงเทพฯ หน่วยงานบริหารส่วนท้องถิ่นได้พยายามแก้ไขปัญหาพื้นที่สีเขียวที่จำกัดด้วยการสร้างสวนสาธารณะขนาดเล็กที่อยู่ห่างจากทุกย่านชุมชนเพียง 15 นาทีโดยการเดิน (จึงเป็นที่มาของชื่อ สวน 15 นาที) แต่แท้จริงแล้ว สวน 15 นาที เหล่านี้ถูกนำไปใช้ประโยชน์อย่างไร? และการออกแบบที่แตกต่างกันก่อให้เกิดประโยชน์ที่แตกต่างกันสำหรับผู้อยู่อาศัยหรือไม่?
คำตอบสั้นๆ: ใช่ อย่างมาก
เพื่อให้เข้าใจเรื่องนี้ได้ดียิ่งขึ้น ทีมนักวิจัยของ SEI และ ศูนย์ออกแบบและพัฒนาเมือง (UDDC) ได้ประเมินปฏิสัมพันธ์ของผู้คนกับพื้นที่สีเขียวใหม่เหล่านี้โดยใช้วิธี SOPARC (ระบบการสังเกตการเล่นและนันทนาการในชุมชน) วิธีการนี้จะบันทึกว่าใครใช้สวนสาธารณะ ข้อมูลประชากรโดยประมาณ กิจกรรมที่พวกเขาทำ และกิจกรรมเหล่านั้นมีการเคลื่อนไหวหรือเคลื่อนไหวน้อยเพียงใด
การทำงานภาคสนามของเราเก็บข้อมูลในช่วงต้นปี 2025 โดยนำเสนอบทเรียนอันมีค่าเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างการออกแบบสวนสาธารณะ สถานที่ตั้ง และปัจจัยทางสังคมที่กำหนดสุขภาพ (Social Determinant of Health: SDH)
สวน 15 นาที ที่เราศึกษามีความหลากหลายทั้งในด้านรูปแบบและบริบท ตั้งแต่พื้นที่ชุ่มน้ำที่ระบายน้ำออกแล้วในย่านที่อยู่อาศัยเงียบสงบ ไปจนถึงพื้นที่เล็ก ๆ ใต้ทางด่วนยกระดับ และอีกแห่งที่ตั้งอยู่ระหว่างอพาร์ตเมนต์และศูนย์การค้าสูงระฟ้า ความแตกต่างเหล่านี้ส่งผลอย่างชัดเจนต่อวิธีการ เวลา และการใช้งานสวนสาธารณะ
การสังเกตการณ์วันธรรมดาของเรา (รูปที่ 1) เน้นย้ำถึงความแตกต่างอย่างมากของการใช้สวนสาธารณะในแต่ละพื้นที่ โดยได้รับอิทธิพลจากที่ตั้ง ลักษณะของประชากรในท้องถิ่น และสุนทรียศาสตร์และการออกแบบของสวนสาธารณะ
การสังเกตการณ์ (รูปที่ 1) แสดงระดับการใช้งานที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน สวน 15 นาที บางแห่งมีผู้เข้าใช้หลายร้อยคนในช่วงเวลาที่หนาแน่นที่สุด (โดยทั่วไปคือช่วงบ่ายแก่ๆ และช่วงเย็น) ในขณะที่บางแห่งมีผู้เข้าใช้เพียงไม่กี่คนต่อชั่วโมง สวนที่ทำหน้าที่เป็นทางเดินเท้า เช่น สวน 15 นาทีแห่งที่ 2 (ในย่านช้อปปิ้ง) และ สวน 15 นาทีแห่งที่ 4 (ใต้ทางด่วน) มักถูกใช้เป็นสถานที่ออกกำลังกาย ตั้งแต่การเดินผ่านไปจนถึงการใช้อุปกรณ์ออกกำลังกาย (สวน 15 นาทีแห่งที่ 4) ในทางตรงกันข้าม สวน 15 นาที (ริมท่า) (5) และสวน 15 นาที (ในพื้นที่ชุ่มน้ำ) (3) มักถูกใช้เพื่อการพักผ่อนและสังสรรค์มากกว่า โดยมีผู้มาออกกำลังกายน้อยกว่า
การออกแบบที่แตกต่างกันไม่เพียงแต่ส่งผลต่อจำนวนผู้เข้าใช้เท่านั้น แต่ยังส่งผลต่อประเภทของกิจกรรมที่ผู้คนเข้ามามีส่วนร่วมอีกด้วย โดยเผยให้เห็นรูปแบบที่ละเอียดอ่อนเกี่ยวกับเพศสภาพและความเป็นอยู่ของชุมชน
เมื่อพิจารณาประเภทของกิจกรรมอย่างใกล้ชิด เราพบความแตกต่างที่มากที่สุดระหว่างสวนสาธารณะที่ส่งเสริมการออกกำลังกายและสวนสาธารณะที่ใช้เพื่อการเข้าสังคมหรือพักผ่อนเป็นหลัก (รูปที่ 2) สวน 15 นาทีที่ 2 (ในย่านชอปปิ้งที่คึกคัก) มักถูกใช้สำหรับการออกกำลังกายเบาๆ (เดินเล่น) แต่ก็ดึงดูดเด็ก ๆ ให้มาเล่นกลางแจ้งเช่นกัน สวน 15 นาทีที่ 5 (ริมท่า) มักถูกใช้เพื่อการพักผ่อนและสังสรรค์มากกว่า
สวน 15 นาที ยังแสดงให้เห็นถึงความแตกต่างระหว่างเพศสภาพในการใช้งานที่เห็นได้ชัดอีกด้วย (รูปที่ 3) สวนที่ 2 และที่ 4 มีสัดส่วนระหว่างผู้ใช้ชายและหญิงเกือบเท่า ๆ กัน สวนที่ 3 ซึ่งอยู่ในพื้นที่ชุ่มน้ำ มีผู้หญิงมาใช้ในช่วงเย็นมากกว่า แม้ว่าจำนวนโดยรวมจะค่อนข้างน้อย ขณะเดียวกัน สวนที่ 5 ก็มีผู้ใช้บริการเป็นชายเป็นหลัก โดยส่วนใหญ่เป็นผู้ขับขี่มอเตอร์ไซค์รับจ้าง (ซึ่งโดยทั่วไปเป็นอาชีพของผู้ชาย) ที่มาพักผ่อนและสังสรรค์กันระหว่างกะ
ผลการศึกษาเบื้องต้นเหล่านี้ชี้ให้เห็นถึงอิทธิพลของการออกแบบสวนสาธารณะขนาดเล็กต่อปัจจัยทางสังคมที่กำหนดสุขภาพในการวางผังเมืองอย่างไร ผลการศึกษานี้ชี้ให้เห็นว่าการออกแบบและทำเลที่ตั้งส่งผลต่อทั้งการใช้งานและผู้ที่ได้รับประโยชน์ในลักษณะใด
สวนต่าง ๆ ที่ทำหน้าที่เป็นเส้นทางผ่านมีผู้คนสัญจรไปมาเป็นจำนวนมาก ซึ่งส่งเสริมการออกกำลังกายด้วยการเดิน แต่กลับให้ประโยชน์ทางสังคม เช่น การสร้างความเชื่อมโยงกับชุมชน การพัฒนาทุนทางสังคม หรือการปลูกฝังความผูกพันกับสถานที่ น้อยกว่าสวนอื่น ๆ ในทางตรงกันข้าม สวนสาธารณะที่เป็น “ปลายทาง” เช่น สวน 15 นาที (ริมท่า) (5) และสวน 15 นาที (ในพื้นที่ชุ่มน้ำ (3) เชิญชวนให้ผู้คนพักอยู่นานขึ้น สร้างการผ่อนคลาย และเป็นที่พบปะสังสรรค์กัน ไม่น่าแปลกใจที่สวนสาธารณะสำหรับที่อยู่อาศัยที่เงียบสงบกว่ากลับดึงดูดผู้คนได้น้อยกว่า
สวน 15 นาที เหล่านี้ไม่ใช่พื้นที่ “จุดหมายปลายทาง” แต่เป็นทรัพย์สินของชุมชนท้องถิ่น
ข้อมูลเชิงลึกที่ไม่คาดไม่ถึงอย่างหนึ่งปรากฏขึ้นช่วงที่เกิด แผ่นดินไหวที่กรุงเทพฯ เมื่อไม่นานมานี้ ขณะที่เดินทางรวบรวมข้อมูลที่สวน 15 นาที 2 ทีมของเราได้เห็นผู้คนอพยพออกจากอาคารใกล้เคียงและออกมารวมตัวกันในสวน15 นาที แม้ว่าในด้านการวิเคราะห์ข้อมูล วันที่เกิดสถานการณ์ที่ไม่ปกตินี้จะถูกตัดออกจากข้อมูลหลัก แต่เหตุการณ์วันนั้นได้เผยให้เห็นถึงบทบาทรองที่มีความสำคัญ กล่าวคือ สวน 15 นาที สามารถเป็นจุดรวมตัวที่ปลอดภัยและคุ้นเคยในชุมชนเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน
สิ่งนี้เน้นย้ำถึงบทบาทหลายประการของพื้นที่สีเขียวในเมืองที่มีบทบาทในสภาพแวดล้อมเมืองที่คับคั่งและวุ่นวาย ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างพื้นฐานทางสังคมของเมือง
ผลการวิจัยของเรายังตั้งคำถามเกี่ยวกับความเท่าเทียมอีกด้วย ผู้ใช้ สวน 15 นาที บางแห่งเป็นชายเสียส่วนใหญ่ ในขณะที่บางแห่งมีการใช้งานโดยรวมน้อยมาก หากไม่มีการออกแบบอย่างรอบคอบโดยนำชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมอาจเสี่ยงต่อการที่สวนสาธารณะขนาดเล็กกีดกันกลุ่มคนบางกลุ่มออกจากได้รับสิทธิประโยชน์โดยไม่ตั้งใจ
การทำความเข้าใจรูปแบบลักษณะการใช้งานเหล่านี้เป็นเรื่องสำคัญสำหรับนักวางแผนและผู้กำหนดนโยบายที่ต้องการให้การลงทุนในพื้นที่สีเขียวมีความครอบคลุมและมีประสิทธิภาพ การเลือกแบบ ตั้งแต่การคำนึงทำเลที่ตั้งและผังเมือง ไปจนถึงลักษณะของที่นั่งหรือพื้นที่เด็กเล่น ล้วนส่งผลโดยตรงต่อผู้ที่ได้รับประโยชน์จากทรัพยากรสาธารณะเหล่านี้
ขณะที่งานนี้ดำเนินต่อไป เราวางแผนที่จะสำรวจว่าผู้ใช้มีมุมมองต่อสวนสาธารณะ 15 นาทีเหล่านี้อย่างไร และเก็บข้อมูลว่ามีความแตกต่างที่วัดได้ในด้านความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นระหว่างผู้ใช้สวนและผู้ไม่ใช้สวนหรือไม่ นอกจากนี้ เราจะพูดคุยกับผู้เชี่ยวชาญด้านการออกแบบสวนสาธารณะและสมาชิกในชุมชน เพื่อประเมินเพิ่มเติมว่าโครงการสวน 15 นาที นี้สามารถบรรลุเป้าหมายที่วางไว้ได้ดีเพียงใด
พื้นที่สีเขียวในเมือง ไม่ว่าจะเล็กเพียงใด ก็สามารถมีบทบาทสำคัญในการกำหนดสุขภาพ การมีส่วนร่วม และความยืดหยุ่นได้ แต่การออกแบบที่ถูกต้องเป็นเรื่องสำคัญอย่างยิ่ง เพราะการที่ผู้คนเข้ามาใช้สวนสาธารณะมักไม่ได้ขึ้นอยู่กับว่าปลูกต้นไม้อะไรไว้ แต่ขึ้นอยู่กับว่า ได้มีการจัดวางพื้นที่นั้น ๆ ให้มีการใช้งานในชีวิตประจำวันของประชาชนอย่างไรต่างหาก
Explore how SEI research on mobility, housing and green space shapes pathways to more liveable, resilient and inclusive cities.
Understanding how environmental quality of the built environment interacts to influence people's health and wellbeing.
Project / The project aims to provide technical support, a policy pathway and implementation roadmap towards sustainable and low-carbon transportation in Thailand.
Project / The University of York SEI Centre implements customized capacity-building programs on active mobility in African transport structures on the HVT project.
Project / The project assesses how Bangkok’s pocket parks enhance urban wellbeing, accessibility, and environmental benefits, informing inclusive urban planning policies.
Feature / สวน 15 นาทีในกรุงเทพฯ ปรับเปลี่ยนการเข้าถึงพื้นที่สีเขียวในเมืองและให้แนวคิดใหม่เรื่องความเท่าเทียม สุขภาพ และความยืดหยุ่นของคนในเมือง
Media coverage / เวทีสาธารณะ เรื่อง ‘สิทธิการเข้าถึงอากาศสะอาดในประเทศไทย’ ที่มีผู้เชี่ยวชาญมาร่วมให้ความรู้และเสนอแนวทางแก้ไขปัญหาไว้อย่างน่าสนใจ
Past event / This Thai policy forum will discuss why the right to clean air is crucial for everyone.
