ชุมชนบ้านวังส้มซ่ามีประสบการณ์ในการพัฒนาเครื่องสำอางและผลิตภัณฑ์ดูแลสุขภาพจากวัตถุดิบที่หาได้ในท้องที่ โดยได้รับการสนับสนุนองค์ความรู้จากสำนักงานพัฒนาเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพ (องค์การมหาชน) หรือ สพภ. ซึ่งมีภารกิจในการส่งเสริมและช่วยเหลือชุมชนท้องถิ่นในแต่ละขั้นตอนของห่วงโซ่อุปทานเพื่อการพัฒนาเศรษฐกิจอย่างยั่งยืนบนฐานของความหลากหลายทางชีวภาพ ความหลากหลายทางชีวภาพนี้เป็นส่วนประกอบสำคัญในการสร้างมูลค่าเพิ่มในธุรกิจการผลิตและบริการไปพร้อมกับการส่งเสริมการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพและภูมิปัญญาท้องถิ่น

สพภ. มีบทบาทช่วยให้ชุมชนปฏิบัติตามมาตรฐานผลิตภัณฑ์ชีวภาพในทางสุขภาพและคุณภาพ หลังจากที่ได้พัฒนาผลิตภัณฑ์จากวัตถุดิบท้องถิ่นเช่น มะพร้าว ชุมชนบ้านวังส้มซ่าจึงเริ่มการพัฒนาผลิตภัณฑ์จากส้มซ่า เช่น การใช้น้ำมันจากใบส้มซ่าเพื่อบำรุงและรักษาปัญหาผิวพรรณ ในขั้นตอนนี้ สพภ. ดำเนินการทดสอบคุณภาพ และส่งเสริมให้มีการอบรมเพื่อให้ชุมชนสามารถระบุกลุ่มเป้าหมายและตลาดของผลิตภัณฑ์ของตนได้

ธุรกิจท้องถิ่นกับการสนับสนุนจากภายในและภายนอก

ชุมชนบ้านวังส้มซ่าทราบดีว่าผลิตภัณฑ์ชีวภาพเพียงไม่กี่ชิ้นอาจไม่เพียงพอสำหรับทำให้ธุรกิจสร้างทั้งกำไรและความยั่งยืน ขั้นตอนต่อไปของวิสาหกิจชุมชนจึงเป็นการชักชวนให้สมาชิกชุมชนจำนวนมากขึ้นเข้ามามีส่วนร่วมในเศรษฐกิจชีวภาพนี้

สำหรับชุมชนบ้านวังส้มซ่า สามสิ่งที่หัวหน้าชุมชนสรุปบทเรียนว่าเป็นปัจจัยที่ช่วยให้วิสาหกิจสามารถขยายฐานการสนับสนุนจากชุมชนได้ ได้แก่ (1) การสื่อสารอย่างชัดเจนว่าวิสาหกิจสามารถพัฒนาคุณภาพชีวิตและอาชีพให้คนในชุมชนได้อย่างไร (2) การกำหนดกลไกแบ่งปันผลประโยชน์ที่รับรองว่าแรงงานจะได้รับผลกำไรและกำไรนั้นนำไปสู่การบริหารจัดการทรัพยากรที่ดีขึ้น (3) การร่วมมือกับ สพภ.และอุตสาหกรรมจังหวัดเพื่อรับการสนับสนุนด้านองค์ความรู้และเทคโนโลยีที่จำเป็นต่อการพัฒนาผลิตภัณฑ์และการนำผลิตภัณฑ์เข้าสู่ตลาด

ความสำเร็จของชุมชนบ้านวังส้มซ่าไม่ได้เกิดขึ้นโดยปราศจากอุปสรรค การจูงใจสมาชิกชุมชนให้เข้าร่วมวิสาหกิจและการสร้างความเชื่อมั่นเป็นความท้าทายที่ผู้นำชุมชนเจอ อย่างไรก็ตาม วิสาหกิจสร้างฐานผู้สนับสนุนได้ด้วยการสร้างความเชื่อมั่นผ่านการทำงานร่วมกันทั้งชุมชน การสื่อสารถึงผลประโยชน์ที่อาจได้รับจากการเป็นสมาชิกวิสาหกิจ และถือผลประโยชน์ของชุมชนเป็นหลักในต้นแบบธุรกิจ วิสาหกิจยังสื่อสารเกี่ยวกับความสำคัญของการดูแลรักษาความหลากหลายทางชีวภาพ และเสริมสร้างศักยภาพให้กับสมาชิกผ่านการร่วมมือกับเจ้าหน้าที่ภาครัฐ นักวิชาการ และองค์กรอื่นๆ

จากวิสัยทัศน์สู่การปฏิบัติจริง

การเติมเต็มช่องว่างระหว่างการอนุรักษ์และการใช้ประโยชน์ทรัพยากร

แนวคิดการสร้างเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพของชุมชนบ้านวังส้มซ่าได้ช่วยฟื้นฟูความหลากหลายทางชีวภาพของชุมชนไปพร้อมๆ กับการสร้างรายได้และอาชีพให้กับสมาชิกชุมชน การดำเนินวิสาหกิจนี้แสดงให้เห็นความสำคัญของการทำงานร่วมกันระหว่างชุมชนท้องถิ่น หน่วยงานรัฐ และผู้รู้ในเรื่องที่เกี่ยวข้อง ในการช่วยพลิกโฉมชุมชนสู่การดำเนินการในแนวทางเศรษฐกิจสีเขียว

โครงการวิจัยแนวทางการอภิบาลเศรษฐกิจชีวภาพโดยสถาบันสิ่งแวดล้อมสต็อกโฮล์มร่วมมือกับ สพภ. เพื่อนำเสนอความก้าวหน้าอย่างเป็นรูปธรรมในเศรษฐกิจชีวภาพของไทยผ่านการศึกษาความสำเร็จของการดำเนินงานของ สพภ. โดยคณะวิจัยของสถาบันสิ่งแวดล้อมสต็อกโฮล์มได้เดินทางไปยังจังหวัดพิษณุโลกเพื่อร่วมดูงานและจัดการประชุมเชิงปฏิบัติการร่วมกับชุมชนบ้านวังส้มซ่า

คณะวิจัยของสถาบันสิ่งแวดล้อมสต็อกโฮล์มดำเนินการวิจัยแบบสหวิทยาการผ่านกรณีศึกษาประเทศในภูมิภาคเอเชีย แอฟริกาและลาตินอเมริกาเพื่อเติมเต็มช่องว่างทางองค์ความรู้เกี่ยวกับเศรษฐกิจชีวภาพ โดยมีจุดประสงค์ทำความเข้าใจว่า หลักการของเศรษฐกิจชีวภาพสามารถนำไปสู่และได้นำไปสู่นโยบายและการปฏิบัติอย่างไรบ้างในแต่ละภูมิภาคของโลก และเพื่อฉายภาพกลไกทางสถาบันและการอภิบาลที่จำเป็นต่อการดำเนินการตามแนวทางเศรษฐกิจชีวภาพตั้งแต่ระดับท้องถิ่นไปจนถึงระดับโลก

แปลโดย เบ็ญจลักษณ์ เด่นดวง